Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego

21 lutego obchodzimy Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego. To święto ustanowione przez UNESCO w 1999 roku, by chronić różnorodność językową i promować wielojęzyczność. Z tej okazji - choć na co dzień skupiamy się na nauce języków obcych - piszemy dziś o polszczyźnie: jej korzeniach, ewolucji oraz powodach, dla których uchodzi za jeden z najtrudniejszych języków świata.

Język ojczysty to coś więcej niż narzędzie komunikacji. To sposób porządkowania rzeczywistości, budowania relacji i przekazywania wartości. Z perspektywy psychologii rozwoju wiemy też, że to właśnie „pierwszy język” kształtuje nasze struktury poznawcze, wpływając na rozwój myślenia abstrakcyjnego i kompetencji społecznych. Bogate słownictwo w języku ojczystym oraz solidne zrozumienie jego zasad gramatycznych stanowią fundament, który znacząco ułatwia także naukę języków obcych.

Nieco historii

Język polski należy do grupy języków zachodniosłowiańskich, a jego korzenie sięgają prasłowiańszczyzny (V–X w.). Choć legenda o braciach Lechu, Czechu i Rusie pięknie tłumaczy nasze pochodzenie, historia mówi o stopniowym różnicowaniu się plemion. Nazwa naszego języka wywodzi się od Polan, mieszkańców Wielkopolski, których nazwa pochodziła od słowa „pole”, czyli otwarta przestrzeń.

Przez wieki polszczyzna funkcjonowała głównie w mowie, podczas gdy w piśmie królowała łacina. Przełom nastąpił w XIII wieku, kedy w Księdze Henrykowskiej zapisano pierwsze polskie zdanie: „Daj, ać ja pobruszę, a ty poczywaj” (Daj, niech ja pomielę, a ty odpocznij). Tym samym żywy język ludu oficjalnie wkroczył do kultury pisma.

Narodziny języka literackiego

Prawdziwy rozkwit języka polskiego nastąpił w  XVI wieku. Mikołaj Rej dumnie ogłosił, że Polacy nie gęsi, iż swój język mają, a Jan Kochanowski udowodnił, że polszczyzna potrafi być subtelna, filozoficzna i kunsztowna. Renesans był też czasem pierwszej standaryzacji: zaczęto ustalać zasady ortografii i gramatyki, zmieniając język w precyzyjne narzędzie kultury wysokiej.

W trudnym XIX wieku, gdy Polska zniknęła z mapy Europy, to właśnie język stał się ostoją polskości. Literatura i edukacja domowa pozwoliły przetrwać narodowej tożsamości, czyniąc z polszczyzny symbol oporu i ciągłości kulturowej.

Dlaczego polski to „hard level”?

Język polski zaliczany jest do najtrudniejszych języków świata, zaś uczący się go cudzoziemcy często wspominają o „bólu głowy”. Skąd ta opinia?

• Łamańce językowe: Nasza fonetyka kocha zbitki spółgłosek. Słowa takie jak „szczęście”, „źdźbło” czy „chrząszcz” to dla wielu bariera nie do przejścia.
• Magia siedmiu przypadków: Podczas gdy w angielskim stół to po prostu table, u nas końcówka zmienia się w zależności od kontekstu. To wymaga od uczących się ogromnej uważności.
• Zawiłości rodzajów: Rozróżnienie na rodzaj męskoosobowy i niemęskoosobowy w liczbie mnogiej to unikat, który determinuje formy czasowników i przymiotników.
• Trudna ortografia: ó czy u, ż czy rz, h czy ch? Trzeba przyznać, że tu problem mają często nawet rdzenni Polacy!

Skomplikowana struktura języka polskiego ma jednak swoje zalety! Bogata fleksja sprawia, że polszczyzna jest niezwykle precyzyjna. W badaniu przeprowadzonym w 2025 roku m.in. przez naukowców z University of Maryland i Microsoftu, w którym porównywano skuteczność komunikacji z dużymi modelami językowymi w różnych językach, język polski osiągnął wyjątkowo wysokie wyniki. To stało się podstawą medialnych komentarzy, że polszczyzna może być zaskakująco skuteczna w tzw. promptowaniu sztucznej inteligencji!

Język polski dziś

Obecnie polszczyzną posługuje się na świecie około 45 milionów osób. Język wciąż żyje, chłonie zapożyczenia (głównie z angielskiego) i ewoluuje. W Sokratesie wierzymy, że dbałość o język ojczysty to fundament. Dzieci, które sprawnie posługują się polszczyzną, szybciej uczą się języków obcych i lepiej radzą sobie z czytaniem ze zrozumieniem. Kompetencje językowe są uniwersalne i stanowią bazę dla innych osiągnięć edukacyjnych, dlatego warto dbać o  język ojczysty.

Choć w Sokratesie zajmujemy się przede wszystkim nauczaniem języków obcych, wspieramy naszych uczniów także w doskonaleniu polszczyzny. A wszystkich chętnych zapraszamy na nasze kursy przygotowujące do egzaminu ósmoklasisty oraz matury z języka polskiego.