Angielskie przysłowia i ich polskie odpowiedniki
Co wspólnego mają angielskie kurczaki z polską „skórą na niedźwiedziu”? I czy kamień, który nie obrasta mchem, powinien być przestrogą, czy inspiracją?
Angielskie przysłowia często mówią to samo co polskie, ale sięgają po zupełnie inne obrazy. Wybraliśmy dziesięć takich par. Przy każdej znajdziecie polski odpowiednik i przykład użycia, a przy niektórych również wskazówkę, jak używać ich w rozmowie. Na chętnych czeka także krótki test!
Dlaczego przysłów nie tłumaczy się słowo w słowo?
Przysłowie to krótkie, utrwalone zdanie, które wyraża ogólną obserwację, radę lub przestrogę. Angielski rozmówca ostrzega przed liczeniem niewyklutych kurcząt, polski – przed dzieleniem skóry na niedźwiedziu. W obu przypadkach chodzi o to, by nie przyjmować zbyt optymistycznych założeń.
Przysłowia pokazują, jak język wykorzystuje konkretne obrazy do mówienia o sprawach abstrakcyjnych. Język polski i angielski robią to każdy na swój sposób. I dlatego, choć część przysłów jest bardzo podobna (szczególnie te, które zapożyczono z łaciny), nie warto zakładać, że da się je przełożyć dosłownie!
A czym różnią się przysłowia (proverbs) od idiomów? W pierwszym przypadku mamy zwykle do czynienia z pełnym zdanie, które wyraża ogólną prawdę lub radę, na przykład „Better late than never”. Natomiast idiom to utarte wyrażenie, którego znaczenia nie da się odgadnąć ze znaczeń poszczególnych słów, na przykład: “a piece of cake” = „bułka z masłem”.
10 angielskich przysłów z polskimi odpowiednikami
1. Don’t count your chickens before they hatch.
Polski odpowiednik: Nie dziel skóry na niedźwiedziu. Dosłownie: „Nie licz kurcząt, zanim się wyklują”. To przestroga przed przedwczesnym świętowaniem i planowaniem korzyści, których jeszcze nie mamy. Rozmowa kwalifikacyjna poszła świetnie, ale oferta pracy jeszcze nie przyszła? Optymizm jest zrozumiały, ale planowanie wydatków z pierwszej pensji może chwilę poczekać.
Przykład: The interview went well, but don’t count your chickens before they hatch.
W rozmowie często wykorzystuje się sam początek: Don’t count your chickens!
2. When in Rome, do as the Romans do.
Polski odpowiednik: Kiedy wejdziesz między wrony, musisz krakać jak i one. Dosłownie: „Kiedy jesteś w Rzymie, postępuj jak Rzymianie”. Przysłowie zachęca, by uwzględniać zwyczaje miejsca lub społeczności, w której się znajdujemy. Przydaje się w podróży, u zagranicznych znajomych i w pierwszych dniach w nowej szkole. Zamiast zakładać, że wszystko powinno wyglądać tak jak u nas, warto najpierw poobserwować gospodarzy.
Przykład: Everyone leaves their shoes by the door here. When in Rome, do as the Romans do.
W rozmowie zwykle pada tylko: When in Rome…
3. A bird in the hand is worth two in the bush.
Polski odpowiednik: Lepszy wróbel w garści niż gołąb na dachu. Dosłownie: „Ptak w ręce jest wart dwóch w krzakach”, czyli lepiej mieć coś pewnego niż gonić za czymś większym, ale niepewnym.
Przykład: I’d accept the offer you already have. A bird in the hand is worth two in the bush.
4. Speak of the devil.
Polski odpowiednik: O wilku mowa. Pełna wersja brzmi: Speak of the devil and he will appear, czyli „Mów o diable, a się pojawi”. Używamy jej, gdy ktoś, o kim właśnie rozmawiamy, niespodziewanie staje w drzwiach. W Wielkiej Brytanii częściej można usłyszeć “Talk of the devil”.
Przykład: Speak of the devil! We were just talking about you.
5. Once bitten, twice shy.
Polski odpowiednik: Kto się na gorącym sparzył, ten na zimne dmucha. Dosłownie: „Raz ugryziony, podwójnie płochliwy”. Po złym doświadczeniu stajemy się ostrożni, czasem nawet na wyrost.
Przykład: She doesn’t shop on that website anymore. Once bitten, twice shy.
6. The early bird catches the worm.
Polski odpowiednik: Kto rano wstaje, temu Pan Bóg daje.
Dosłownie: „Wczesny ptak łapie robaka”. Obie wersje zachęcają do działania i wykorzystywania okazji. Nie chodzi wyłącznie o nastawienie budzika na szóstą rano – przewagę ma często ten, kto odpowiednio wcześnie zacznie. Przysłowie zanotował John Ray w zbiorze angielskich przysłów z 1670 roku.
Dziś jego ślad widać w sprzedaży biletów: „early bird” to pula dla tych, którzy kupują najwcześniej.
Przykład: Let’s book our tickets today. The early bird catches the worm!
7. Too many cooks spoil the broth.
Polski odpowiednik: Gdzie kucharek sześć, tam nie ma co jeść.
Dosłownie: Zbyt wielu kucharzy psuje rosół. Tym razem oba języki zaglądają do kuchni i dochodzą do tego samego wniosku: gdy zbyt wiele osób próbuje jednocześnie kierować pracą, łatwo o chaos. Przysłowie nie przekreśla wartości współpracy. Przypomina raczej, że nawet najlepszy zespół potrzebuje podziału ról. Jeśli pięć osób poprawia jeden slajd, a każda ma inną wizję, efekt może być rozczarowujący.
Przykład: Let’s ask one person to edit the final version. Too many cooks spoil the broth.
W rozmowie często używane jest samo: Too many cooks.
8. Every cloud has a silver lining.
Polski odpowiednik: Nie ma tego złego, co by na dobre nie wyszło. Dosłownie: „Każda chmura ma srebrną podszewkę (lub obwódkę)”. Chodzi o jasną obwódkę chmury podświetlonej przez słońce lub księżyc.
Przykład: We couldn’t go away, but we finally had time to catch up. Every cloud has a silver lining.
9. You can’t have your cake and eat it too.
Polski odpowiednik: Nie można zjeść ciastka i mieć ciastka. To powiedzenie bywa czasem mylące. Przecież ciasto jest właśnie po to, żeby je zjeść! Angielskie „have” oznacza tu jednak „zachować”: po zjedzeniu nie możemy nadal mieć tej samej, nietkniętej porcji.
Przysłowie mówi o konieczności wyboru między korzyściami, których nie da się uzyskać jednocześnie. Jeśli wydamy wszystkie oszczędności na wakacje, zabraknie pieniędzy na nowy rower.
Przykład: You can spend the money or save it. You can’t have your cake and eat it too.
10. A rolling stone gathers no moss.
Polska wersja zachowująca obraz: Toczący się kamień nie obrasta mchem - ale sens tego przysłowia jest mniej oczywisty, niż mogłoby się wydawać. Tradycyjnie była to przestroga: człowiek, który stale zmienia miejsce pobytu lub zajęcie, może nie zbudować trwałych więzi, pozycji ani dorobku. Mech symbolizuje w takim odczytaniu coś, co gromadzi się z czasem.
Można jednak spojrzeć na ten sam obraz inaczej: ruch pozwala uniknąć stagnacji, a brak „mchu” oznacza swobodę i mniejsze obciążenie zobowiązaniami. Znaczenie zależy więc od kontekstu i od tego, czy mówiący ceni przede wszystkim stabilność, czy niezależność.
A jeśli pomyśleliście właśnie o Rolling Stones'ach, jesteście na dobrym tropie! Bezpośrednią inspiracją dla nazwy zespołu był bluesowy utwór „Rollin’ Stone” Muddy’ego Watersa. Określenie rolling stone odnosi się do postaci wędrowca, który nigdzie nie zagrzewa miejsca.
Między wierszami…
W Sokratesie patrzymy na język jako sposób poznawania nowych ludzi, kultur i nowych perspektyw, a także klucz do rozumienia przekazu ukrytego między wierszami.
Znajomość przysłów pomaga rozpoznawać aluzje, żarty i skróty myślowe w rozmowach, a także w tekstach, z którymi uczniowie spotykają się na egzaminach Cambridge czy na maturze z angielskiego. Nie trzeba jednak wplatać ich w co drugie zdanie. Warto jednak wiedzieć, co znaczą, i sięgać po nie wtedy, gdy rzeczywiście pasują do sytuacji.
Wisienka na torcie :).
Na koniec przysłowiowa wisienka na torcie: krótki test, w którym znajdziecie przysłowia z naszej listy, ale nie tylko!
A jeśli chcecie nauczyć się żywego języka angielskiego, przełamać bariery komunikacyjne lub zdobyć certyfikat Cambridge, zapraszamy do naszych szkół na Ursynowie – na Kabatach i Natolinie. Nasi nauczyciele naprawdę czują bluesa ;)!
Kursy angielskiego dla dzieci, młodzieży i dorosłych.
