Wielkanoc, Easter, Pesach i Passover – językowe smaczki na święta!

W kalendarzu wiosennym istnieją dwa święta, które - choć należą do różnych tradycji religijnych - są ze sobą głęboko powiązane: Wielkanoc (czyli angielska Easter) oraz Pesach (czyli angielskie Passover). Fakt, że obchodzone są w podobnym czasie, może wydawać się przypadkowy, jednak łączy je wspólna historia, symbolika - a także język.

Pesach i Passover

Pesach, czyli Pascha, to jedno z najważniejszych świąt w tradycji żydowskiej. Upamiętnia wydarzenie opisane w Księdze Wyjścia - wyzwolenie Izraelitów z niewoli egipskiej. Centralnym momentem tej historii jest ostatnia z dziesięciu plag zesłanych na Egipt, która według biblijnego przekazu „ominęła” domy Izraelitów oznaczone krwią baranka.  Według biblijnego przekazu, przed wyjściem Izraelitów z Egiptu anioł śmierci „przeszedł nad” domami Izraelitów, nie wyrządzając im krzywdy. Uśmiercił natomiast wszystkich pierworodnych synów w domach Egipcjan, łącznie z synem faraona, który wówczas zezwolił Izraelitom na opuszczenie Egiptu. Angielskie słowo Passover jest bezpośrednim tłumaczeniem hebrajskiego terminu Pesach, który oznacza „ominąć”, „przejść obok” lub „oszczędzić”.

Wspólne korzenie

W chrześcijaństwie Wielkanoc upamiętnia śmierć i zmartwychwstanie Jezusa. Jednak wydarzenia, które tu wspominamy rozegrały się właśnie w czasie święta Pesach, a Ostatnia Wieczerza - jedno z najważniejszych wydarzeń w tradycji chrześcijańskiej, jest często interpretowana jako posiłek paschalny.

W tradycji żydowskiej centralną rolę odgrywa baranek paschalny - symbol ochrony i przymierza, które Bóg zawarł z narodem wybranym. W chrześcijaństwie Jezus nazywany jest natomiast „Barankiem Bożym”, a jego śmierć interpretowana jest jako ofiara, która przynosi zbawienie. Tak więc Wielkanoc jest powiązana z Pesach zarówno historycznie, jak i symbolicznie.

Pascha, Wielkanoc - a dlaczego Easter?

W wielu językach europejskich słowo oznaczające Wielkanoc pochodzi bezpośrednio od hebrajskiego Pesach. Przykłady to: włoska Pasqua, francuskie Pâques, czy hiszpańska Pascua. W języku polskim słowo „Pascha” pojawia się głównie w kontekście liturgicznym, natomiast sama nazwa Wielkanoc jest kalką z łacińskiego terminu Magna Nox (dosłownie „wielka noc"), który odnosi się do najważniejszej nocy w roku liturgicznym – Wigilii Paschalnej, czyli czuwania, podczas którego celebruje się przejście ze śmierci do życia. 

Skąd jednak wzięło się nieco zaskakujace angielskie Easter? Odpowiedź tkwi w głębokiej przeszłości ludów germańskich. Większość etymologów wskazuje na staroangielskie słowo i imię germańskiej bogini wiosny Eostre. To właśnie na jej cześć w miesiącu odpowiadającym naszemu kwietniowi odbywały się radosne obchody związane z przyrodą budzącą się do życia po długiej zimie. Co ciekawe, atrybutem Eostre był zając, symbol płodności i odradzającego się życia, który do dziś jest nierozerwalnie związany z wielkanocną symboliką.

Historie nazw popularnych świat to fascynujący dowód na to, jak tradycje chrześcijańskie, osadzone w korzeniach żydowskiego Pesach, z czasem wchłonęły i „oswoiły” lokalne zwyczaje, tworząc nową, wielowarstwową całość. Jest to zarazem piękny przykład tego, jak jedna opowieść może być interpretowana na różne sposoby - i jak przez wieki wpływa na język, kulturę oraz sposób, w jaki rozumiemy świat!